Wendy natuurlijk

Natuur- en duurzaamheidseducatie

Prent van een wolf
Prent van een wolf

In het spoor van de wolf

Verena en ik hebben de opdracht gekregen om een activiteit uit te voeren voor BSO’s en verjaardagsfeestjes op het Middeleeuws Erf op Landgoed Schothorst. Bij de activiteit, die uit authentieke middeleeuwse spelletjes bestaat, speelt de wolf de hoofdrol. Ik volg de gangen van deze mysterieuze viervoeter al een poosje, vooral nu hij Nederland als nieuwe woonplaats aan het verkennen is. Een mooie aanleiding dus om op jacht naar informatie te gaan in Lausitz in Duitsland. Rond 1850 is de laatste wolf uit dit gebied verdreven, maar hij heeft zich hier alweer meer dan 13 jaar succesvol gevestigd.

Kontaktbüro “Wolfsregion Lausitz”
Een goed gesprek met een vriendelijke medewerkster van Kontaktbüro “Wolfsregion Lausitz” in Rietschen geeft antwoorden op mijn vragen voor de opdracht. Hoe leefden de mensen in de Middeleeuwen samen met wolven? En hoe gaat het nu, hier in Lausitz? Is het echt zo dat de wolf zich thuis zou kunnen voelen in Nederland? Ik ben benieuwd naar zijn leefgebied. Het Kontaktbüro is het aanspreekpunt voor bewoners met vragen over wolven en ze geven voorlichting tijdens lezingen, excursies en op basisscholen.

Wie is er bang voor de wolf?
Uit mijn gesprek met de campingbeheerder van Naturcampingplatz Olbasee merkte ik al dat de mensen vrij relaxed omgaan met de aanwezigheid van wolven. Er leeft één roedel in de buurt van de camping. De campingbeheerder heeft wel sporen gezien, maar nog nooit een wolf in levenden lijve. ’s Winters komen ze wat dichter bij de bewoonde wereld en hoort hij ze huilen. Hij gaat ervan uit dat ik dat wel romantisch zal vinden, gezien mijn zoektocht. Helaas heb ik de sporenexcursie net gemist. Ik ben op doorreis en heb een trekking in de hoge Tatra gepland, dus helaas niet veel tijd. Ik besluit zelf op onderzoek uit te gaan en loop het Naturerlebnispfad ’s avonds laat. Zo midden in het bos in het donker voelt het toch wat ongemakkelijk. Overal ritselt het om me heen. Het enige wild wat mijn pad kruist is een eekhoorntje en de ogen die oplichten door mijn zaklamp zijn van snoepende nachtvlinders. De volle maan komt op van achter de bomen, maar het enige wat mij doet opschrikken is mijn eigen schaduw. Angst voor de natuur komt voornamelijk voort uit onze eigen fantasie. Bovendien groeit mijn respect voor de wolf met de minuut. Dit gebied hier is geen uitgestrekt bos, geen wildernis waar je kunt verdwalen, het is gewoon de bewoonde wereld. Het is hier één groot recreatiepark. Hoe kunnen hier in hemelsnaam wolven leven?

De feiten op een rij
De voorlichting die het Kontaktbüro aan kinderen en volwassenen geeft, is vooral over het feitelijke gedrag van de wolf. Deze informatie is voldoende om mensen gerust te stellen over zijn aanwezigheid. Toen rond 2000 algemeen bekend werd dat er een roedel in de buurt zat, haalden de ouders massaal hun kinderen van school. Nu iedereen heeft ervaren dat wolven mensen mijden, en dus ook kinderen, gaan de kinderen gewoon weer naar school en maakt niemand zich er meer al te druk over. Het Kontaktbüro is tevens onderzoekscentrum en heeft dus al meer dan 13 jaar onderzoeksgegevens van de hervestiging van wolven.

– De wolf is een heel sociaal dier. Hij leeft in hecht familieverband waarbij iedereen op de kleine welpjes past. De strenge hiërarchie van alfa- en omegawolf komt in dit familieverband niet voor.
– Een roedel bestaat uit twee ouders, jaarlingen en jonge welpen. Als ze 11 tot 22 maanden oud zijn, verlaten de jaarlingen het territorium en gaan op zoek naar een partner om zich ergens anders te vestigen.
– Een wolf houdt afstand van de geur van mensen. Dat geldt voor de geur van volwassenen én kinderen.
– Een wolf heeft een territorium van ca. 250 km2. In dit gebied leeft één roedel. Een dorp in dit gebied heeft dus maar te maken met maximaal één roedel, er komen niet steeds meer wolven bij.
– De wolf is een natuurlijke tegenspeler van reeën en wilde zwijnen, maar ook vossen.
– Hoewel er in de tentoonstelling over wolven in het Erlichthofsiedlung in Rietschen prachtige filmbeelden van wolven overdag te zien waren, is de wolf vooral nachtactief. Dit omdat zijn prooi door aanpassing ook nachtactief is geworden.
– Een zwervende wolf legt zo’n 100 km per nacht af. Hij maakt daarbij van allerlei wegen gebruik; door het bos, maar ook door dorpen heen. Als er eens een wolf dichtbij huis wordt gesignaleerd, is dit dus geen teken dat de wolf zich abnormaal of gevaarlijk gedraagt. Het is natuurlijk gedrag.
– De wolf is een heel flexibel dier en past zich gemakkelijk aan. Hij heeft geen vast habitat. In Spanje woont hij zelfs voornamelijk in grote zonnebloemvelden. Zolang hij een beschutte plek en voldoende voedsel heeft, kan de wolf zich ergens vestigen. Voor mij is één ding duidelijk geworden: als in dit recreatiegebied al 13 jaar probleemloos een roedel kan leven, dan zeker ook in Nederland!

De wolf in de middeleeuwen
Op het Middeleeuws Erf op Landgoed Schothorst staat een gereconstrueerde boerderij uit 800 na Chr. Ook zijn er dieren en gewassen uit deze tijd te zien. Rond 800 kwam een grote omslag in de houding tegenover de wolf. De Germanen leefden in kleine clans en hadden geen grote landerijen of aantallen vee. Er was in deze tijd voldoende ruimte voor mens en dier. De Germanen kwamen de wolf voornamelijk in hun jachtgebieden tegen. Het sociale gedrag van het dier viel hun op en ze hadden een groot respect voor zijn intelligentie. Ze zagen hem als heerser van het woud en offerden hem soms een deel van de buit. Ook kwam de wolf volop voor in hun mythen en sagen, zoals de vriendelijke wolven Freki en Geri. De wolf stond echter vooral symbool voor kracht. Van een Germaanse krijger die in wolvenvel was gehuld, werd aangenomen dat hij deze kracht bezat en met groot respect behandeld.

In het jaar 800 werd Karel de Grote tot keizer gekroond over West-Europa. Als Christelijke keizer verbood hij alle oorspronkelijke godsdiensten waaronder het Germaanse geloof. De goden en dierenwereld die in het Germaanse geloof als heilig werden gezien, kregen een negatieve betekenis. Zo werd de raaf, die eerst als bode van de goden werd beschouwd, nu het symbool van de dood. De wolf werd als concurrent van de mens gezien en als een wreed dier beschouwd. Dit is de periode waarin de wolf zijn slechte naam kreeg. Karel de Grote stelde de eerste wolfsjachten in. De wolf is sinds die tijd niet van zijn slechte naam afgekomen, zoals blijkt uit sprookjes zoals Roodkapje.

Nu de middeleeuwen voor de wolf (en voor ons) toch echt voorbij zijn, is het tijd om oog te krijgen voor het werkelijke gedrag van dit dier. Want wie gelooft er nu nog in sprookjes?

Lees meer informatie over wolven op de website van Wolven in Nederland.

Wolsscheune_Wendy natuurlijk

 

 

Reacties gesloten.